Wetten ter bescherming transgenders

Discriminatie is in Nederland bij wet verboden. Zo ook het uitsluiten van transgenders van sportdeelname. De rechten van transgenders worden in Nederland beschermd door twee wetten in het bijzonder:

  • De ‘Algemene Wet Gelijke Behandeling’ (AWGB): deze wet bepaalt dat discriminatie in Nederland verboden is. De discriminatiegrond geslacht moet transgenders bescherming bieden tegen discriminatie vanwege hun genderidentiteit - genderexpressie.
  • Transgenderwet: ‘wijziging van geslacht in de akte van geboorte’: deze wet bepaalt dat transgenders, met een minimum leeftijd van 16 jaar en zonder het ondergaan van medische ingrepen, hun geslacht in identiteitsdocumenten kunnen wijzigen in het gewenste geslacht. Deze mogelijkheid in de wet helpt tevens om de privacy van transgenders te beschermen. Zij staan dan overal geregistreerd in het gewenste geslacht en hoeven hierdoor niet meer uit te leggen dat zij een ander geboortegeslacht hadden.

Uitzonderingen

Toch biedt sport in sommige gevallen de mogelijkheid tot het maken van uitzonderingen. Deze uitzonderingen zijn te vinden in de AWGB en worden duidelijk toegelicht in een oordeel van het College voor de Rechten van de Mens. Volgens het College dient discriminatie te allen tijde voorkomen te worden. Het toepassen van de uitzonderingsregels is daarom alleen toegestaan als deze relevant is voor het creëren van een gelijkwaardige positie tussen transgender sporters en andere sporters.

Volgens de AWGB is het weigeren van transgender sporters in de door hun gewenste sekse alleen mogelijk als:

  • Er onderscheid gemaakt wordt tussen mannen en vrouwen, omdat er sprake is van een relevant verschil tussen de gemiddelde prestaties van mannen en vrouwen.
  • Er internationale afspraken of regels gelden die eisen stellen aan het geslacht van mannelijk en vrouwelijke sporters.

Belang van acceptatie door sportorganisaties

Deze wetten benadrukken nog eens het belang voor sportorganisaties om transgenders te accepteren in het door hen gewenste gender! Bij het College is vooralsnog een enkel geval bekend waarbij een transgender een klacht heeft ingediend omdat de sportclub geen poging deed sportdeelname in het gewenste geslacht mogelijk te maken. Eveneens heeft het College in 2014 een uitspraak gedaan over een voorval waarbij een transvrouw door een sportschool toegang tot de dameskleedkamer en sauna werd geweigerd.

Breedtesport: genderidentiteit als uitgangspunt

Ten aanzien van breedtesport stelt NOC*NSF voor de genderidentiteit van de sporter als uitgangspunt te nemen. Los van het geboortegeslacht en paspoortregistratie. De sporter moet dus kunnen sporten in het door hem/haar gewenste geslacht en mag niet uitgesloten worden van het gebruik van kleed- en douchefaciliteiten. Uiteraard allemaal in overleg met de sporter (en/of ouders).

Voor sportdeelname aan topsport en internationale sportevenementen zijn sporters veelal gebonden aan internationale regelgeving. Internationale regelgeving biedt een handvat voor het ontwikkelen van nationaal beleid. Op het grensvlak tussen internationaal topniveau en top-/subtopniveau in eigen land ligt ergens een grens. Bij nationaal beleid moet rekening gehouden worden met de in Nederland geldende wetten, zoals de ‘Algemene Wet Gelijke Behandeling’. Zie voor meer informatie Nationaal topsportbeleid.

Sportdeelname complexe aangelegenheid

De sportdeelname van transgenders is een complexe aangelegenheid. Zo zijn de grenzen tussen topsport en breedtesport niet altijd duidelijk en verschilt de situatie per persoon en sport. Dit maakt het hanteren van specifiek toepasbaar beleid lastig. De in dit advies beschreven richtlijnen voor bonden en verenigingen geven richting aan een mogelijk handelswijze.

Als de bond wil besluiten een transgendersporter uit te sluiten, gebeurt dit bij voorkeur in goed overleg met de sporter zelf. Bescherming van de privacy en respect voor de situatie van de transgender staan hierbij voorop. Het is aan de sporter zelf om eventueel de reden van weigering en zijn/haar eigenlijke geboortegeslacht naar buiten te brengen.

Als sportbonden transgenders deelname aan de gewenste competitie weigeren, moeten zij aan kunnen tonen dat zij zich beroepen op valide redenen. Bij twijfel kunnen zij, advies inwinnen bij het Vertrouwenspunt Sport, bij juridische en/of medische specialisten.